Actueel

Pamflet voor de Vereniging Filosofiedocenten Voortgezet Onderwijs,  

2 november 2016

geschreven door Eva-Anne Le Coultre

 

Ons onderwijs heeft filosofie nodig

 

Waarom moeten kinderen naar school? Omcirkel het juiste antwoord.

A) Om ze veilig op te bergen als hun ouders werken

B) Om een diploma te halen

C) Om ze te laten ontwikkelen tot zelfstandige volwassenen

 

De laatste jaren is antwoord C van verschillende kanten te horen: het gaat in het onderwijs om Bildung, niet om rijtjes stampen, het gaat om kritisch denken, niet om toetsen, het gaat er om leerlingen te vormen, niet om ze op te hokken. Zo benadrukt bijvoorbeeld het rapport OnsOnderwijs2032 persoonlijke vorming en burgerschap, het prikkelen van nieuwsgierigheid en creativiteit en het omgaan met vrijheid en verantwoordelijkheid.

Helaas ziet de praktijk er anders uit. School is vaak dodelijk saai. Of zoals de meest bekeken TED-talk aller tijden van Ted Robinson onomwonden stelt: 'Do schools kill creativity? Yes!'

 

Wij stellen een simpele maatregel voor: elke havo- en vwo-leerling zou filosofie moeten kunnen kiezen. Want we kunnen wel proberen doelen als kritisch denken en persoonsvorming te realiseren met nieuwe vakken, nieuwe technologie of zelfs met hele nieuwe soorten scholen. Maar, met de waarschuwing van de commissie-Dijsselbloem in ons achterhoofd om onderwijsvernieuwingen niet al te rücksichtslos in te zetten, is het wellicht verstandiger een oud vak laten floreren dat zijn sporen op deze gebieden al lang verdiend heeft. Dat vak is filosofie.

Alhoewel filosofie als schoolvak de afgelopen twintig jaar gegroeid is tot een volwaardig en gewaardeerd examenvak, is het in Nederland nog relatief klein vergeleken met bijvoorbeeld Frankrijk of Duitsland, waar het een veel langere traditie heeft. Op het vwo doet 10% van de leerlingen eindeindexamen in filosofie, nog minder op de havo en op het vmbo is het helemaal afwezig.  

 

Dat is een gemis, want ons onderwijs heeft filosofie hard nodig.

Filosofie is een vak waarbij de leerlingen uitgedaagd worden hun vooronderstellingen te onderzoeken. Is liegen altijd verkeerd? Is wetenschappelijke kennis zeker? Is democratie de beste staatsvorm? Een vak waarbij leerlingen totaal andere perspectieven leren zien. Een vak waar het niet  gaat om het roepen van je mening en ook niet om het uit je hoofd leren van wat iemand anders heeft bedacht. Maar wel om logisch redeneren en het vormen van een goed onderbouwd standpunt.

Dat maakt filosofie anders dan het zoveelste vak metallerlei kennisinhouden. Het ontwikkelt niet alleen cognitieve vermogens, maar ook morele en sociale vermogens. Zo leren leerlingen naar elkaar luisteren, leren ze beter oordelen, leren ze argumenten aan te voeren. En leren ze zich verplaatsen in andere standpunten, in plaats van deze te veroordelen.

Bovendien worden de hoogtepunten van 20 eeuwen denken toegankelijk gemaakt, van Plato tot Sartre, van grote waarde om onze cultuur te leren begrijpen en inzicht te bieden in dwarsverbanden met andere vakken. 

Dat maakt dat filosofie volgens ons een vak is waar elke havo- en vwo-leerling voor zou moeten kunnen kiezen. Omdat school geen diplomafabriek is, maar een plek om leerlingen te vormen tot weldenkende zelfstandige mensen die goed kunnen samenleven. Zo kan de nieuwe generatie geïntroduceerd worden in dat wat de filosofie te bieden heeft: door een onderzoekende houding kritisch en constructief leren omgaan met verschillende opvattingen en levensbeschouwingen. In een land waarin de kloof tussen verschillende culturen alleen maar toeneemt, is dat geen overbodige luxe. Want wat de toekomst ons brengt, weet niemand. Maar zelfstandig en gestructureerd nadenken zal in alle gevallen hard nodig zijn. En dat leer je bij filosofie.  

 

 




 

 


 
copyright © 2010 Vereniging Filosofiedocenten in het Voortgezet Onderwijs. Alle rechten voorbehouden.